चितवन। चितवन अहिले व्यवसायिक पशुपालनका लागि उदाहरणीय जिल्ला बन्दै गैरहेको छ । पशुपालन ,कुखुरापालन, माछापालन देखि मौरीपालनसम्मको व्यवसाय चितवनमा अहिले अन्य जिल्लाको तुलनामा निकै फस्टाएको छ ।
देशको केन्द्रको रुपमा रहेकोले भोलिका दिनहरुमा औद्यागिक क्षेत्र को समेत उच्च संभावना रहेको चितवनले कुखुरापालन व्यवसायको राजधानीको रुपमा पहिचान कमाई सकेको छ भने कृषिका अन्य क्षेत्रमा पनि द्रुत व्यवसायिकरणलाई अंगालेको छ । यो जिल्ला गत बर्ष मध्यमाञ्चल क्षेत्रका १९ जिल्ला मध्ये उत्कृष्ट भएको छ । पशुपालन व्यवसायमा ।
पछिल्लो समय चितवन जिल्ला निर्वाहमुखी पशुपालन बाट बिस्तारै पशुपालनको लागि अब्बल क्षेत्र बन्दै गईरहेको छ । साथै कृषकहरुको सचेतना र बढ्दो आधुनिकिकरणसंँगै पशुपालक कृषक को संख्यापनि दिनहँुं बढ्दो छ ।
हाल आधुनिक एवं व्यवसायिक बन्दै गएको गाईपालन व्यवसायले यो जिल्ला गाई श्रोत केन्द्रको रुपमा चिनिनुका साथै दूध उत्पादको राजधानीको रुपमा चिनिने उत्तिकै सम्भावना छ । त्यस्तै उन्नत जातको बाख्रापालनको व्यवसायले समेत गतिलिई बाख्राश्रोत केन्द्रको रुपमा पनि परिचित बन्दै गइरहेको चितवनका बरिष्ठ पशु चिकित्सक डा. रामकुमार कार्की बताउछन ।
जिल्लामा ५ बर्ष अघिमात्र १ अर्बमात्र लगानी भएको पशुपालन क्षेत्रमा अहिले गाईपालन र बाख्रापालनमा मात्रै ८ अर्ब भन्दा बढी लगानी भइसकेको जिल्ला पशुसेवा कार्यालय चितवनको आंँकडामा उल्लेख छ । जसमध्ये यहांँ ४० मात्रै ठुला गाइफार्महरु रहेका छन ।
सिमित भौतिक सुविधा र साधनहरुको परिधी भित्र रही बिद्यमान पशुधनको संरक्षण गर्दै स्थानीय पशुहरुमा नश्लसुधारको माध्यमबाट गुणात्मक सुधार ल्याई पशुजन्य पर्दाथको उत्पादन र उत्पादकत्व बढाउने , उत्पादन लागत घटाउने युवा स्वरोजगार कृषकहरुलाइ रोजगारीको अवसर सिर्जना गर्ने र क्रमिक रुपमा पशुपालन व्यवसायलाइ व्यवसायिकरण गर्ने उद्धेश्य रहेको पशुसेवा कार्यलयको उत्तिकै जिम्मेबारी थपिएको डा. कार्कीको भनाई छ ।
स्वस्थकर पशु जन्य उत्पादन तथा उत्पाकत्वमा बृद्धि ल्याउन पशु पंक्षीपालक कृषकहरुलाइ उत्प्रेरणा जगाउन र उपभोग्य बस्तु सम्बन्धी सर्व साधारणलाइ सुसुचित गराउन जिल्ला पशु सेवा कार्यलयबाट पशु विकासका बिभिन्न पक्ष जस्तै पशु नश्ल सुधार , पशु स्वास्थ्य सेवा ,पशु सेवा ,आहार सेवा , पशुपंक्षी बजार , बिकास सेवा ,तालिम तथा प्रसार सेवासंँग सम्बिन्धित पशु सेवा कार्यक्रमहरु जि.प.से. कार्यकर्ताहरु समेतको सहयोगमा पशुसेवा कार्यक्रम संचालन भइरहेको बरिष्ठ पशुचिकित्सक डा. कार्कीले बताए ।
यस जिल्लाको बहुसंख्यक जनताहरुको मुख्य पेशा खेतीपाती र पशुपंक्षी पालन भएको हुदा यो पेशाले ग्रामिण महिला , बेरोजगार युवाहरु तथा पिछडिएको कृषक परिवारको आय आर्जन बढाउन , रोजगारीको अवसर सिर्जना गर्न र बिदेशबाट फर्किएका युवाहरुलाइ समेत स्थापित गर्न ठुलो भुमिका खेल्दै आएको छ ।
परम्पराबादी पशुपालन गर्दै आएका किसानले कुषि तथा पशुपालनको क्षेत्रमा आएको यान्त्रीकरणले गर्दा र सरकारले कृषि तथा पशुपालन क्षेत्रको लागि अनुदानको मात्रा पनि बढाउदै गएको छ । पशुजन्य उत्पादनको बजारपनि फराकिलो हुदै गएको हंँुदा चितवन जिल्लालाई पशुजन्य उत्पादनको उत्पादन तथा बितरण केन्द्रको रुपमा स्थापित हुने संभावना पनि प्रशस्तै छ ।
दुध तथा मासुजन्य उत्पादन मा आत्मनिर्भर भइसकेकको चितवन बाट दैनिक ५० देिख ६० हजार लिटर दुध पोखरा र काठमाडौं जाने गर्दछ । साथै अबको ३ बर्ष भित्र सरकारले दुध र मासुजन्य पदार्थमा आत्मनिर्भर गराउन लिएको लक्ष्यमा चितवनको पशुपालन क्षेत्रको व्यवसायिकरणले थप आयाम ल्याउने निश्चित देखिन्छ ।
पशुपालन क्षेत्र व्यवसायिक रुपमा अगाडि बढि रहेको अवस्थामा यस क्षेत्रलाइ अझ प्रभावकारी बनाउन पनि उत्तिकै चुनौतिपुर्ण छ । बढ्दो सहरीकरण को साथसाथै भुखण्डीकरणको समस्याका कारण व्यवसायिक पशुपालन गर्नको लागि जग्गा पर्याप्त नहुनु तथा पशुपालन योग्य जमीन र घांँसखेतीको लागि पनि जग्गाभाडा महंँगो भएको छ ।
त्यस्तै पशुका लागि सरकारले ल्याएको व्याज तथा ऋणनीति धेरै प्रकृयागत झण्झट भई किसानमुखी नहुदा यस क्षेत्रका किसानहरु बिस्तारै बिस्थापित हुने हुनकी भन्ने खतरा पनि उत्तिकै बढेको पाइन्छ ।
उन्नत र उत्पादनशिल पशु संख्यामा बुद्धि गर्ने,कृषकको आयश्रोतमा बृद्धि गरी जीवनस्तर उठाउने , पशुपालन व्यवसायलाइ व्यवसायिकिकरण तर्फ उन्मुख गर्ने , स्वस्थ्य पशुबाट स्वस्थ्य पशुजन्य उत्पादनको बृद्धि गरी आयातलाई प्रतिस्थापन गर्ने, बेरोजगारी समस्या समाधान गरी रोजगारीको अबसर बृद्धि गर्नुका साथै पशुजन्य उत्पादनमा आधारित उद्योगको खोजी गर्ने पशु सेवा कार्यलयको दिर्घकालीन लक्ष्य तथा उद्धेश्य रहेको छ ।
यसको अलावा चितवनमा माछापालन, मौरीपालन क्षेत्रमा पनि बिस्तारै व्यवसायिकरण तर्फ उन्मुख भएको पाउंंँदछौ। ं त्यसैले जिल्ला पशु सेवा कार्यलयले पनि मासु तथा दुग्धजन्य उत्पादन बढाउनको लागि नयांँ प्रविधिको खोजी गरी कृषकलाइपनि यस क्षेत्रको बिकासको लागि अभिमुखीकरण तालिम , सचेतना, पशुमा लाग्ने रोगहरुसम्बन्धी जानकारी गराउनुका साथै प्रोत्साहित गर्नु जरुरी देखिन्छ ।
परापुर्वकालदेखि चितवनका कृषकहरुले अपनाउदै आएको पद्धतिलाई गुणात्मक रुपले परिमार्जन गरी प्रति इकाइ पशुपंक्षिको उत्पाकत्वमा गुणात्मक रुपले बृद्धि गर्न पशु पालन पद्धतिलाई गुणात्माक रुपले बृद्धि गर्न नश्ल सुधार , बथान व्यवस्थापन , पशु आहारको व्यवस्थापन , पशु स्वास्थ्य व्यवस्थापन र उत्पादित पशुजन्य पदार्थको बजार तथा प्रशोधन सम्बन्धी जस्ता प्राबिधिक सेवाहरु उपलब्ध गराउन यस कार्यलयको बिं सं २०२० सालमा पशु सेवा औषधालयको रुपमा स्थापना भई आ.ब. २०४५÷२०४६ सालदेखि जिल्ला पशु सेवा कार्यलयमा परिणत भई हाल यस कार्यलय अन्र्तगत पशु सेवा केन्द्र (क) ६ र पशु सेवा केन्द्र (ख) ८ गरी १४ वटा गरी कार्यालयको शाखाको रुपमा छन ।
दूध र मासुको उत्पादन बढ्यो।
दूध र मासुको उत्पादन बढ्यो।
चितवनमा दूध र मासुको उत्पादन बढेको छ । सरकारले युवा लक्षित कार्यक्रममार्फत किसानलाई अनुदान दिन थालेपछि दूध र मासुको उत्पादन बढेको हो । जिल्ला पशु सेवा कार्यालय चितवनमार्फत किसानलाई अनुदान वितरण गरिएको छ । मासुका लागि खसीबोका बंगुरदेखि दूधका लागि गाईभंैसी पाल्नेसम्मले पाएको अनुदानलाई प्रभावकारी रुपमा प्रयोगमा आएको छ । चितवनमा आर्थिक वर्ष ०७२÷०७३ मा गाईभंैसीका लागि २० जनालाई ३३ लाख रुपैयाँ, बाख्राको लागि ४ जनालाई ८ लाख रुपैयाँ, बंगुरपालनमा ६ जनालाई १४ लाख रुपैयाँ अनुदान उपलब्ध गराइएको तथ्याङक छ ।
यस्तै, २०७१÷०७२ मा गाईभंैसीमा २३ जनालाई ४१ लख रुपैयाँ, बंगुरमा ५ जनालाई ५ लाख रुपैयाँ र बाख्रामा ६ जना वा संस्थालाई ११ लाख रुपैयाँ अनुदान उपलब्ध गराइएको छ । अनुदानसँगै दूध र मासुको उत्पादन पनि बढेर गएको देखिन्छ । कार्यालयका अनुसार चितवनमा २०७२÷७३ मा ८७ हजार ७९७ मेट्रिक टन दूध र २० हजार ५६५ मेट्रिक टन मासु उत्पादन भएको छ । यो संख्या अघिल्लो आर्थिक वर्ष ०७१÷७२ मा कमी छ । कार्यालयका अनुसार गएको आर्थिक वर्षमा ८७ हजार ७७ मेट्रिक टन दूध र २० हजार ४२९ मेट्रिक टन मासु उत्पादन भएको छ ।
आर्थिक वर्ष २०७०÷७१ मा ८२ हजार ९३० मेट्रिक टन दूध र १८ हजार ८१७ मेट्रिक टन मासु, २०६९÷७० मा ७९ हजार ५१५ मेट्रिक टन दूध र १९ हजार ३३० मेट्रिक टन मासु उत्पादन भएको तथ्याङ्क जिल्ला पशु सेवा कार्यालयसँग छ ।
आर्थिक वर्ष २०७०÷७१ मा ८२ हजार ९३० मेट्रिक टन दूध र १८ हजार ८१७ मेट्रिक टन मासु, २०६९÷७० मा ७९ हजार ५१५ मेट्रिक टन दूध र १९ हजार ३३० मेट्रिक टन मासु उत्पादन भएको तथ्याङ्क जिल्ला पशु सेवा कार्यालयसँग छ ।
‘अनुदान केही अपवादबाहेक प्रभावकारी रुपमा देखिएको छ’ जिल्ला पशु सेवा कार्यालय चितवनका प्रमुख वरिष्ठ पशु चिकित्सक डा. रामकुमार कार्कीले भने, ‘अनुदानले जिल्लामा मासु र दूधको उत्पादन बढाएको छ ।’ कार्यालयका प्रमुख डा. कार्कीले अनुदानले पशुको मासु दूधको उत्पादन बढाएसँगै विदेशबाट फर्किएकाहरुलाई स्वदेशमै काम गर्ने उत्साह जागेको बताए ।
‘यो कार्यक्रमकोे प्रमुख लक्ष्य विदेश जान चाहने युवालाई स्वदेशमै आत्मनिर्भर बनाउन कृषि पेशामा लगाउने हो । विदेश नै जान खुट्टा उचालेकालाई त यो अनुदानले रोक्न सकेको छैन तर विदेशबाट फर्केकाहरुले अनुदान लिएर राम्रो काम गरिरहेका छन’ डा. कार्कीले भने । उनले अनुदान कार्यक्रमले किसानलाई पशु बिमा गर्ने, व्यावसायिक रुपमा घाँसपालन गर्नेजस्ता कार्यहरुमा पनि उत्साह थपेको जनाए ।
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें